Gần đây báo chí đưa tin Trung Quốc muốn mời một đoàn gồm một số nước trong Ủy ban sông Mekong sang thăm đập Tiểu Loan tại đầu nguồn sông Mekong nhằm giải thích nguyên nhân gây ra hạn hán hiện nay ở nhiều nước vùng hạ lưu không phải do phía Trung Quốc quản lý kém con đập, nhưng chuyến đi đã bị hoãn lại do thời tiết quá lạnh!? Một cựu đại biểu quốc hội Việt Nam coi lời mời của Trung Quốc chỉ là hành động đối phó với dư luận quốc tế.

Vào tháng Bảy và tháng Tám năm 2009, Tuần Việt Nam đã đăng một số bài viết cảnh báo đập thủy điện ở Trung Quốc làm đảo lộn hệ sinh thái sông Mekong và yêu cầu thái độ hợp tác rõ ràng giữa các nước có liên quan vì quyền lợi chung của cả lưu vực.

“Người nhà linh mục cho biết họ chỉ mới nói chuyện nhanh qua điện thoại và chưa rõ là linh mục Lý được thả luôn hay chưa, hay chỉ để chữa bệnh.

Có tin chưa kiểm chứng nói ông chỉ được ra tù trong 12 tháng để chữa bệnh.

Được biết sức khỏe của linh mục Lý đã xấu đi kể từ lần bị đột quỵ hồi tháng 11 năm ngoái.”

Ngay sau khi được thả, Linh mục Nguyễn Văn Lý đã trả lời phỏng vấn của RFA.

Ở Hà Nội, Tết vừa qua người ta xả rác vô tội vạ, ở Việt Nam có phong tục đi lễ các đình, chùa vào tháng giêng, chỗ nào người cũng xả rác… Đó là phát biểu của một cư dân Hà Nội trong phóng sự “Nạn đổ rác lén trên đường phố Hà Nội”[1].

Nhưng đây không phải là một nạn duy nhất. Xã hội ta còn vô số nạn. Công khai, không cần lén lút.

Chúng ta có những kẻ say rượu, phóng thích sự thoả mãn đến cuồng loạn[2]. Phóng thích ở đây là đứng chỗ cấm không được đái để làm chuyện đái không được cấm. Cũng chẳng cần bảng cấm, chẳng cần say sưa, người phụ nữ ngoại hình xinh đẹp ngồi phơi mông phóng thích ngay giữa vườn hoa đẹp[3]. Ở đâu cũng có sự phóng thích không đúng chỗ, nhưng chỉ có Việt Nam ta mới phóng thích được một tấm ảnh cực kỳ ấn tượng như thế.

Chúng ta có những kẻ phóng thích sự thỏa mãn trên vỉa hè. Không phải là những vòi nước nhân tạo, chẳng là rác phế thải, rác được ruồi đậu kiến bu, mà là rác rưởi cuồng loạn đổ xuống đầu một cô gái bị nắm tóc đánh đập dã man, được phổ biến tràn lan trên YouTube[4]. Blogger Trương Thái Du gọi đó là sự dã man, vô học và vô văn hóa của kẻ thủ ác[5]. Sự cuồng loạn độc ác này dưới bậc một thứ rác rưởi khác. Đó là loại rác xác chết tuổi chưa quá 20 ngồi trên ghế đá lạnh lùng như đá. Nhìn. Nếu chúng còn sống thì ít ra, dù vì sợ hãi liên lụy hay tôn thờ chủ nghĩa mackeno, chúng đã đứng lên đi chỗ khác.

Chúng ta có những rác rưởi cắt ngang hàng trong xã hội được mang tên xếp hàng cả nước, vỉa hè là xa lộ, đèn đỏ là đèn xanh, thời thượng là quán Chưởi Hà Nội, đm không ăn thì xéo đi, khách hàng nườm nượp kéo vào để nghe chưởi. Ăn mới sướng. Chúng ta có rác PMU18, rác dầu Dung Quất, rác công an vòi tiền doanh nghiệp, rác nhà giáo thâm niên 30 năm, đáng tuổi cha chú, ai đời làm chuyện đó [6]cùng VIP chủ tịch xứ giang hồ mua dâm nữ sinh[7].

Chúng ta có con đường rác cộng sản. Nồng, tanh. Hoa sữa. Gợi nỗi đau chuyện bị chèn ép. Chúng cướp dưỡng khí, dường cô lập tôi giữa rừng người. Trong những bài thơ và những bài hát. Ngợi ca hoa sữa. Khiến thời gian nực cười. Vẻ lãng mạn tồi tàn. Mùi hoa nhắc nhớ mùa thu đương trị. Đã quen với việc hiện diện của chúng. Người ta có thể dễ chấp nhận. Trên mảnh đất này. Một kiểu chánh trị đậm mùi.[8]

Và vì thế

Chúng ta có rác

Nên chi rác trở thành bãi, bãi thành đồi, đồi thành núi.
Rác bùn bauxite nhuộm đỏ quê hương.
Rác giao kèo đốt rừng thế hệ.
Rác hiệp định cắt đứt giang sơn.
Rác 79, 88 cùm đời tuổi trẻ.
Rác số 4 tám mươi triệu dân đen làm trâu ngựa.

II.

Và…

Thế là chúng ta đổ thừa. Tất cả đều do bàn tay rác rưởi của đảng dinh quan(g) và dĩ đại. Chính xác. Còn ai trồng khoai đất này. Vì đảng 10 năm trồng cây nên 50 chục năm Tàu khựa trồng rừng. Vì đảng 100 năm trồng người nên ả xinh đẹp ngồi tênh hênh giữa phố tưới hoa, nên tuổi trẻ mang dòng máu man rợ và trái tim vô cảm. Nên xe leo vỉa hè. Bao tiền vào túi công an. Nữ sinh vào tay hiệu trưởng. Biển Đông mặn xì dầu và đỏ máu ngư dân. Ải Nam Quan sặc mùi giò cháo quảy. TV tưng bừng phim dài đại hán. Siêu sao nước mắm mang họ Triệu, Châu, Chấn, Lâm, Nhật, Thiên, Đan. Bác Mao chui vào phòng nhân dân ba ngày tết mừng đảng trước mừng xuân sau. Bởi do đảng 21 năm trị vì một nửa chữ S phía trên dòng sông Bến Hải, 35 năm cai trị toàn bộ cái đòn gánh nên đất nước mới cong quằn, dân Việt đóng lại vở tuồng truyền thuyết Lạc Âu – 3 triệu đứa con lao đầu ra biển, mấy chục triệu ở lại với rừng hoang.

Thế chúng ta chụp ngay cái hình dơ dáy, vớ ngay cái youtube khốn nạn, vác ngay cái bài báo rác rưởi… viết thêm lời bình dài ba bốn trang hoành tráng nhưng tóm gọn chỉ cần một câu: tất cả đều do cái đảng chết tiệt này mà ra. Và chúng ta tiếp tục phất ngọn cờ chính nghĩa: phải tố cáo tội ác của đám độc quyền cai trị này. Chúng ta đã và đang làm chuyện cần làm. Im lặng là đồng lõa với tội ác. Không vạch trần, không nhắc nhở cho nhau, lâu ngày ở riết gần đống rác sẽ quen mùi. Vậy mà đã mấy chục năm – cái chuyện cần thiết đó.

Và…

Thế là đảng đổ thừa. Tất cả đều do tàn dư của cuộc chiến đã sau 35 mùa lá rụng. Tất cả là vì diễn tiến hòa bình của thằng đế-quốc-không-có-nó-thì-nghèo-mạt-rệp. Tất cả cũng bởi bè lũ phản động, gián điệp, khủng bố, tay sai – ngày xưa là đám tàn dư ngụy quyền chạy ra nước ngoài, ngày nay là đám vô ơn được bác và đảng nuôi nấng từ cái nôi màu đỏ. Còn đảng ta? Sai trái? Có sai trái nhưng chỉ là hiện tượng. TW đúng nhưng già khụ nên trên bảo dưới không nghe. Cũng yêu nước thương nòi nhưng phu nhân già, công nương trẻ yêu hột xoàn 5 cara, quý tử mê chiếc Phantom và thân già Trường Sơn đã lỡ nghiện những con số không ngoằn nghèo trong chương mục Thụy Sĩ.

Thế là đảng ta đem bác ra sơn phết lại thành tư tưởng Hồ Chí Minh làm bùa thiêng điều khiển âm binh, đem 16 chữ vàng ra rao giảng nghĩa bầy tôi, đem điều bảy tám chín ra còng đầu thiên hạ. Đa nguyên: tù. Dân chủ: tù. Tân hiến pháp: tù. Phóng sự tham nhũng: tù. Can du-đãng-đệ-tử-công-an đánh chồng: tù. Biểu tình chống Tàu khựa ngoài đường: tù. Chui vào nhà toạ kháng tại gia: cũng tù. Yêu nước không yêu đảng: tù luôn. Đứng đái ngoài đường, nắm tóc đạp đầu phụ nữ, mua dâm nữ sinh, công an vòi tiền, tổng bí thư, tổng giám đốc, tổng trên tổng dưới lượm phong bì trên bàn dưới ghế: vờ. Đã nói, hơn ba năm nay đồng chí thủ tướng từ bi bác ái chưa kỷ luật một ai.[10]

Trên mảnh đất gần 90 triệu người, chủ đất nước có, đầy tớ nhân dân có, cùng nhau xả rác và đổ thừa. Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam xem chừng đổi thành Đổ thừa Xã hội Đổ rác Việt Nam chắc hẳn hợp tình hợp cảnh hơn.

III.

Nhất định rằng đảng cầm quyền phải chịu trách nhiệm trước những vấn nạn của đất nước. Chính họ cướp lấy quyền độc tôn lãnh đạo, độc quyền bám chặt mái chèo con thuyền dân tộc. Nhất định rằng từ các anh – những người tháng tám, các anh đâu rồi thấm mệt rồi chăng[11] cho đến những cựu, nguyên, cố đồng chí lúc nắm quyền hung hăng, về vườn lên tiếng sửa sai cho đẹp lòng lịch sử cũng phải cúi đầu nhận lỗi trước tổ tiên. Nhưng 90 triệu công dân Việt Nam cũng phải chịu trách nhiệm với lịch sử, với danh dự của dân tộc, và với thế hệ mai sau về những núi rác này. Khi du khách nước ngoài chụp bức ảnh người phụ nữ Việt Nam làm chuyện vệ sinh giữa phố thị; khi hành khách, nhân viên phi trường Thái Lan thấy chúng ta cắt hàng; khi người tiếp viên Singapore nghe chúng ta oang oang trên máy bay như giữa chợ trời; khi gã dắt mối Nam Vang rao hàng với những tên Mỹ trắng – gái đây gái đây người Việt xinh đẹp; khi những lão già người Đài kháo nhau muốn lấy vợ và có luôn người ở thì xách một cô gái Việt về nhà; khi những tên chủ Khựa bảo nhau muốn có nô lệ rẻ tiền thì gọi đám môi giới Việt Nam; khi những tên Tây ba lô muốn thỏa mãn thú tính bằng những đứa bé cả gái lẫn trai 9, 10 tuổi thì rủ nhau đến làng Việt Nam Svay Pak… thì chẳng ai lôi đảng cầm quyền ra để mà quy tội đó là nguồn gốc của những điều xấu xa hay tủi nhục. Họ chỉ nhìn thấy trước mắt: những con người Việt Nam.

Nhất định rằng vận mạng của hơn 80 triệu dân không thể tiếp tục bị định đoạt bằng một nhúm người trong căn phòng đóng cửa. Nhất định rằng độc tài phải ra đi và ngọn cờ dân chủ phải được giương cao. Mấy mươi năm qua, phong trào dân chủ dưới chế độ toàn trị đã trải qua muôn ngàn thử thách để sống còn và từng bước vươn lên. Có những người đã nằm xuống. Có nhiều người đã đánh đổi tự do bằng ngục tù để làm những viên gạch lót đường. Nhưng đích đến dân chủ giống như đỉnh núi cao, chỉ một số người có đủ nhiệt huyết, can đảm để dấn thân từng bước leo lên. Còn lại đa phần vẫn đứng bên lề, buông xuôi, hay đồng tình trong yên lặng hoặc góp đôi lời cổ vũ. Đối với nhiều người, sự bưng bít thông tin và miếng cơm manh áo hàng ngày đã là lớp sương mù, mây xám che kín mặt trời dân chủ. Họ không biết, nên không cần, nên chẳng quan tâm. Các lý do đó cộng thêm nhiều lý do khác mà ngày hôm nay chúng ta có những anh hùng, anh thư, những nhà dân chủ đấu tranh kiên cường; nhưng những người con yêu của tổ quốc này không có đám đông quần chúng.

Thế nên câu hỏi đặt ra: ngọn cờ dân chủ có phải là ngọn cờ duy nhất?

Dân chủ là đích đến rốt ráo nhất để mọi người dân Việt có thể phát huy vai trò quyết định vận mạng chung của đất nước. Sớm hay muộn, ngày đó phải tới vì đấy là quy luật tất yếu của lịch sử. Nhưng vào giai đoạn đổi đời đó, dân chủ có thể sống còn và bền vững trong bối cảnh một xã hội đã bị phá sản đủ mọi mặt? Nếu vẫn còn nguyên thói quen “xả rác”, tâm lý thờ ơ, vẫn sống mackeno, và “chuyện chính trị tớ không quan tâm” thì: lấy gì để tin chắc rằng chính phủ mới sẽ giải quyết được hỗn loạn xã hội của buổi giao thời? lấy gì để đảm bảo những lãnh đạo dân chủ này tiếp tục giữ lòng trong sáng và không tự tung tự tác khi quyền lực đã ở trong tay và người dân lại tiếp tục phó thác, bỏ mặc? lấy gì để đảm bảo nền chính trị không trở lại lối mòn độc tài, dù cánh cửa đa nguyên vừa được hé mở?

Có được một môi trường dân chủ đa nguyên mới chỉ là điều kiện cần. Có một cộng đồng dân tộc ý thức trách nhiệm công dân và tham gia vào sinh hoạt dân chủ mới là điều kiện đủ. Không thể chờ đến khi có dân chủ đa nguyên mới bắt đầu những nỗ lực cầm máu tổ quốc đang mỗi ngày mỗi chảy. Khó mà xây dựng lại đất nước khi mà dân phong và dân khí đã quá kiệt quệ. Cùng lúc, phong trào dân chủ khó để vươn vai Phù Đổng nếu không có quần chúng tham gia và nếu thành công thì cũng không bảo đảm được sự thăng hoa của dân tộc với tình trạng đất nước mỗi ngày một tồi tệ thêm.

Vì thế bên cạnh ngọn cờ dân chủ làm tiên phong, đất nước chúng ta cần thêm những ngọn cờ song song cùng xung trận. Ngọn cờ dân sinh. Ngọn cờ xã hội. Ngọn cờ giáo dục. Ngọn cờ dân trí. Ngọn cờ văn hóa. Ngọn cờ môi sinh… Những ngọn cờ này sẽ mở ra cơ hội cho nhiều người đóng góp trong khả năng cá nhân, hoàn cảnh thực tế, quan niệm sống và mức độ dấn thân khác nhau của mỗi người. Đạt được đích đến dân chủ là một tiến trình đấu tranh chính trị, nhưng muốn có đông đảo quần chúng tham gia cần khởi đầu bởi những đòi hỏi phi chính trị. Sẽ dễ dàng hơn trong việc vận động người dân tham gia đấu tranh cho những khát vọng thực tế, sát sườn với khó khăn trong đời sống của họ. Một người mẹ sẵn sàng lao vào lửa cứu con. Một người cha sẵn sàng đối diện tù tội để đấu tranh nếu cả gia đình con cái nheo nhóc bị đuổi ra khỏi nhà. Nhưng cũng người cha người mẹ đó lại không sẵn sàng bước qua ranh giới giữa cam phận và vùng lên cho giấc mơ dân chủ xa vời, đôi khi xa lạ đối với họ.

Khởi đầu của những ngọn cờ này là từng bước xây dựng lại tinh thần nhận lãnh trách nhiệm và có trách nhiệm góp phần giải quyết những vấn nạn xã hội. Không trông mong vào đảng và nhà nước. Không chờ đợi thiện chí của những kẻ cầm quyền. Bắt đầu bằng sự vận động nhau lên tiếng nói. Tiếp nối là những nhóm người có cùng mục tiêu nhắm tới cho một lãnh vực nhỏ. Chưa cần chính thức lập hội. Chỉ cần có nhau. Đây cũng là những hạt mầm cần thiết để xây dựng nền tảng của một xã hội công dân.

Những ngọn cờ này cũng sẽ góp phần xây dựng sức mạnh cho phong trào dân chủ. Những người dân quê Hà Tĩnh ngày hôm nay cùng nhau kết đoàn, ôn hòa đòi hỏi cán bộ xã phải xây dựng những chòi nghỉ mát, sau khi đã bắt dân làng đóng tiền từ cả năm trước, sẽ quen dần để sẵn sàng tham gia vào những đòi hỏi cao hơn trong tương lai. Có người sẽ trở thành một lãnh đạo tài giỏi, giàu kinh nghiệm đấu tranh thực tế, và quan trọng hơn cả, có quần chúng bên cạnh cho phong trào dân chủ.

Chúng ta đang có ngọn cờ tranh đấu cho biển Đông, ngọn cờ môi sinh Bauxite, ngọn cờ bảo vệ rừng đầu nguồn. Nhiều tầng lớp, thành phần xã hội đang gia tăng nhập cuộc. Những thành quả đã bắt đầu thấy được. Chế độ đã có những nhượng bộ vì áp suất của phong trào. Trên mỗi ngọn cờ đều không thấy thêu chữ Dân chủ và in hình Tự do. Nhưng có ai nói rằng nó đã không góp phần gia tăng sức mạnh quần chúng, không tiếp hơi và góp phần đẩy mạnh tiến trình dân chủ hóa Việt Nam?

Cuộc cách mạng của người Việt Nam ngày hôm nay không còn đơn thuần là một cuộc cách mạng dân chủ. Điều đó đang được chứng minh bằng thực tế. Nó cũng không nên là một cuộc cách mạng hai giai đoạn – giải quyết độc tài rồi mới xây dựng lại từ đầu. Chúng ta cần một cuộc cách mạng phục hưng, toàn dân và toàn diện.

IV.

Sau khi ra tù, Ls Lê Thị Công Nhân đã khóc và nói, “Người Việt Nam mình có 90 triệu người, 87 ở trong nước và khoảng 3 triệu ở nước ngoài. Tôi chỉ là một phần trong 90 triệu người đó mà thôi. Tôi không bao giờ hoang tưởng hay kiêu ngạo về bản thân mình và tôi nghĩ là với những gì mà tôi đã làm thì có lẽ hơn cả những gì mà cá nhân tôi trong tỉ lệ dân số có thể làm được. Đó là quá sức của tôi rồi. Nhưng chắc chắn là tôi sẽ không từ bỏ…”

Chúng ta khâm phục và yêu mến Lê Thị Công Nhân. Tinh thần dấn thân, trái tim dũng cảm và lòng thủy chung với lý tưởng của chị là một tấm gương sáng ngời.

Chúng ta không hoang tưởng sẽ có nghìn người sẽ giống như Lê Thị Công Nhân. Nhưng chúng ta có thể nuôi hy vọng rằng mỗi con người Việt Nam quan tâm đến vận mạng của đất nước sẽ bắt đầu cúi xuống nhặt những cọng rác đang vương vãi chung quanh.

https://vudongha.wordpress.com/

© 2010 Vũ Đông Hà

© 2010 talawas

[1] “Nạn đổ rác lén trên đường phố Hà Nội”.

[2] “Ở nơi có giấc mơ chèm nhẹp”, thơ Trần Tiến Dũng.

[3] “Một hiện tượng xã hội ở nước xã hội chủ nghĩa Việt nam, ‘bệnh tiểu đường’”.

[4] Youtube – “Quai nu danh ban da man.”

[5] “Thư gửi ngài bộ trưởng giáo dục.”

[6] “Hiệu trưởng mua dâm nữ sinh: ‘Tôi bị bất lực’”.

[7] “Chủ tịch tỉnh Hà Giang mua dâm nữ sinh do hiệu trưởng môi giới?”.

[8] “Hoa sữa” – thơ Bùi Chát.

[9] “Bài thơ một vần” – thơ Bùi Chát.

[10] “Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng: ‘Hơn 3 năm nay, tôi chưa kỷ luật ai.’”

[11] “Bài thơ tháng Tám” – thơ Bùi Minh Quốc.

Theo GS Dương Phú Hiệp,

“Hồi Đại hội 6, lúc đó là ông Trần Xuân Bách giảng trong Học viện Nguyễn Ái Quốc là: ưu điểm của Đại hội 6 là đã trẻ hóa được một bước, tức là thay các ông lọm khọm bằng các cụ lụ khụ; hoặc đưa các cụ lụ khụ để thay các cụ lọm khọm.

Nhưng đó là chuyện xưa, còn giờ đã khác nhiều. Ta đã tiến bộ nhiều trong việc lựa chọn ủy viên trung ương. Ví dụ như việc đưa nhiều người trẻ vào mà ta gọi là trẻ hóa đội ngũ cán bộ của Đảng.”

Còn TS Mai Liêm Trực tuyên bố,

“Theo tôi, ở những cấp  như vậy đòi hỏi trách nhiệm rất lớn. Vậy thì không có lý do gì mà những bức xúc cuộc sống, về những cơ chế phù hợp, mà các ông ủy viên trung ương ấy lại không dám phát biểu một cách dõng dạc trước hội nghị. Làm sao để chúng ta phải nhìn nhận thẳng thắn và thấu đáo vào những cản ngại mà lâu nay chúng ta vẫn nói là khiến cho chưa phát huy được hết những tiềm năng của đất nước, của dân tộc, chưa xứng tầm với tiềm năng, lịch sử truyền thống và ý chí của ta.

Sợ gì, e ngại gì mà chúng ta không dám nói rõ ra, những cơ chế nào, thách thức nào từ tầm nhìn, từ chiến lược cho đến những đối sách đối nội và đối ngoại, cho đến công tác tuổi trẻ trong vấn đề cán bộ?

Phải thể hiện ra, phải tranh luận đối thoại, ít nhất trong nội bộ Đảng. Như vậy mới là dân chủ thực chất.

Tôi nghĩ mỗi đồng chí phải có trách nhiệm nêu ra và làm sáng tỏ những bức xúc của xã hội, những thách thức cũng như những thời cơ của đất nước để từ đấy tạo thành sức mạnh cộng hưởng.

Đừng bảo: Vấn đề này phức tạp, nhạy cảm lắm, thôi để nhiệm kỳ sau bàn tiếp.

Những người dân không chờ đợi được. Cuộc sống cũng không thể chờ anh được nữa.”

Hôm mồng 7 Tết, tức 20 tháng Hai dương lịch, vợ chồng tôi dự đám cưới con của một gia đình cùng quê, định cư tại Mỹ được hơn mười năm. Cô dâu đạo Phật, chú rể đạo Chúa và hai người lấy nhau đạo ai nấy giữ. Chúng tôi thân bên gia đình cô dâu đã lâu và được biết cha mẹ cô rất tin vào phong tục tập quán Việt. Hè năm ngoái trong một dịp liên hoan gia đình, anh chị đã thông báo cho mọi người biết sang năm tổ chức đám cưới và đôi bạn sẽ không làm đám hỏi. Một số người quen biết tỏ vẻ ngạc nhiên khi không thấy đủ các lễ cưới hỏi như nhiều người Việt còn giữ truyền thống, dù sống xa quê hương.

Hai tháng trước nhận được thiệp cưới, gia đình cô dâu còn mời chúng tôi đi họ. Các nghi lễ sẽ không diễn ra tại tư gia mà trong căn nhà cổ trong khu bảo tồn lịch sử của thành phố.

Đến ngày, chúng tôi đi dự. Nhà tôi mặc chiếc áo dài thổ cầm may ở Việt Nam. Mẹ vợ cũng áo dài. Cả hai họ với chừng hơn 30 người hiện diện. Nghi thức kết hôn diễn ra đơn giản theo phong cách Mỹ. Bố cầm tay đưa con gái lên, trao cho người chồng tương lai trong tiếng đàn hạc (harp) du dương, lãng mạn. Một quan chức hành chánh làm nghi thức hôn phối theo luật bằng Anh ngữ, trước sự chứng kiến của anh em, bạn bè đôi bên. Vị chủ lễ và cả cô dâu, chú rể có lúc bông đùa làm mọi người cười vui. Chừng 20 phút là xong. Chẳng cúng bái, lên đèn hay mời trà, mời rượu song thân phụ mẫu. Sau đó chụp hình, dùng tiệc trà trong khung cảnh cổ kính, xinh tươi của khu phố cổ.

Nhà tôi có nhận xét là chưa bao giờ dự lễ cưới người Việt đơn sơ, đẹp như hôm nay. Tôi đồng ý.

Nghi thức kết hôn của đôi bạn vào buổi trưa tuy đơn sơ, nhưng tối đến vẫn có tiệc cưới với gần 200 khách tổ chức trong một nhà hàng Tầu quen thuộc với chục món. Vào phòng tiệc cũng thấy khác. Thường trên sân khấu có chữ “Song Hỉ” và đôi rồng quấn quanh trên một nền đỏ. Hôm nay những hình tượng đó được che lấp đi bằng một lớp vải trắng ngà và một giàn đèn điện thả rũ, nhấp nhánh như đèn Giáng Sinh, không còn vẻ Á đông như những đám cưới khác thường tổ chức ở đây.

MC hôm đó là Ngọc Hiếu của đài AM 1120, một giọng nói quen thuộc ở vùng San Jose. Ngoài việc giới thiệu, anh kiêm luôn chuyên viên âm thanh, ánh sáng và phối hợp chương trình văn nghệ. Thỉnh thoảng đi San Jose chơi tôi có nghe giọng Ngọc Hiếu qua sóng phát thanh, hôm nay thấy anh, trông còn trẻ, vui tươi và pha hài cũng rất có duyên cho sinh hoạt của một đám cưới.

Một điều lạ nữa. Chương trình văn nghệ trong tiệc cưới ngoài vài bài hát Việt quen thuộc về ngày tân hôn, khách còn được thưởng thức những vũ điệu qua tiếng trống hải đảo Hawaii và miền Nam Thái Bình Dương như Samoa, Tonga, Fiji. Trống gõ rền vang, dồn dập vui nhộn. Mấy cô vũ công mặc váy, hở lưng mời đám trẻ thích vui ra nhảy múa, lắc mông rộn ràng. Một đám cưới với những giao duyên văn hoá đẹp.

Trong phần cảm tạ, cô dâu ngỏ lời cám ơn cha mẹ đã cho phép cô và người chồng tương lai quyết định việc tổ chức đám cưới theo ý của đôi uyên ương. Tôi đã nhiều lần nghe nói chuyện cưới hỏi bên Mỹ này thì “con đặt đâu, cha mẹ ngồi đó”. Hôm nay điều này thực sự phản ánh qua cách đôi tân hôn tổ chức sinh hoạt cho ngày vui nhất đời của họ.

Tiệc cưới khai mạc đúng giờ nên sau phần cắt bánh và xong dạ vũ cũng chỉ mới 10 giờ tối. Thật là một đám cưới tiến bộ về nhiều mặt. Nhà tôi và tôi cùng đồng ý là chưa bao giờ được dự một đám cưới Việt đơn giản, nhưng vui và nhiều nét giải trí như hôm nay.

*

Đầu năm con cọp San Jose nhộn nhịp tiệc tân tiên trong mấy cuối tuần qua, dù kinh tế chưa lên và mức thất nghiệp trong vùng vẫn cao ở mức 12.4%. Các hội đoàn thân hữu thi nhau tổ chức họp mặt: từ Hội Kiên Giang, Quảng Ngãi, Bình Thuận, Quảng Trị cho đến Hội Y Sĩ Bắc California, Hội Luật Gia bang California, Hội Cựu Nữ Sinh Lê Văn Duyệt, đến tiệc mừng Hội Tết Fairgrounds thành công.

Sinh hoạt có tính giao duyên văn hóa nhất là buổi họp mặt cùng anh Đỗ Thông Minh, từ Nhật qua, do nhóm cựu sinh viên du học Nhật nay sống ở San Jose tổ chức vào trưa Chủ Nhật 07.03 với một chương trình văn nghệ Việt-Nhật.

Hơn trăm khách đã đến ăn trưa và nghe anh Đỗ Thông Minh nói chuyện. Chương trình bắt đầu đúng giờ như chủ trương của diễn giả. Anh nói về ngôn ngữ Việt, về cách dùng từ vựng đúng sai. Nhiều cụm từ tôi đã biết nay nghe anh giải thích theo lí lẽ, cấu trúc ngôn ngữ nên cũng học hỏi được nhiều điều hay. Chẳng hạn như cụm từ “Hợp chủng Quốc Hoa Kỳ” thường dùng, nhưng đúng ra phải là “Hợp chúng Quốc”. Hay những khác biệt giữa “li thân”, “li dị” và “li hôn”. Nhiều dẫn chứng về cách sử dụng và nguồn gốc nhiều từ vựng phổ thông trong tiếng Việt đã được anh ghi lại trong quyển sách Vui học Việt-Hán-Nôm. Đây là một tài liệu cần có cho những ai quan tâm, muốn làm đẹp và gìn giữ tiếng nước nhà. Tập sách cũng là một tài liệu hữu dụng cho các thầy cô đang giảng dạy Việt ngữ. Đọc sách này cho tôi hiểu biết thêm về sự phong phú của tiếng Việt, cùng e ngại cho sự mai một của một số từ vựng, thí dụ như “bảo trọng” nếu trở nên thông dụng thì “giữ gìn sức khoẻ” chẳng bao lâu sẽ không còn nữa. Hay nhiều cụm từ phổ thông thời Việt Nam Cộng hòa nay cũng đang mất dần vì hoàn cảnh chính trị.

Tuần này đọc tờ VTimes ở San Jose, phát hành hôm 05.03, có bài của Nguyễn Thị Hàm Anh, một cộng tác viên từ Sài Gòn viết về những tua du lịch bình dân sau Tết với hàng chữ: “Giáng Giêng là tháng ăn chơi” mà tôi không biết đây là lỗi đánh máy hay ngôn ngữ trong nước giờ đã thay đổi đến thế. Cũng mới đây trên mạng tienve.org, nhà thơ Đỗ Trung Quân và nhà văn Vương Văn Quang có chụp hay sưu tầm được một số ảnh bảng quảng cáo trước cửa hàng hay các khẩu hiệu dựng trên đường phố, đọc mà không khỏi buồn cho tiếng Việt trong nước ngày nay:

- chào lưu Việt

- tắm hương hoa thảo dược chống não hóa

- karaoke, vi tính, âm thanh tuyệt vọng

- ai ơi nhớ lấy câu này / sông sâu chớ nội đò đầy chớ qua

Đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động ngay chiến dịch “Học lại tiếng Việt cho đúng”. Nhiều chuyện khó khăn khác Việt Nam đã vượt qua, không nhẽ chuyện ngôn ngữ lại cứ tiếp tục bế tắc từ mấy chục năm qua.

Giao duyên đàn nguyệt và đàn t’rưng qua bản dân ca Nhật “Sakura, Sakura” (ảnh Bùi Văn Phú)

Văn nghệ Việt-Nhật hôm đó có đội trống taiko, có đàn t’rưng, đàn nguyệt. Hình như cây đàn t’rưng bằng tre bây giờ đã trở thành biểu tượng cho nhạc cụ Việt, dù đó là đàn của dân tộc ít người. Trong một liên hoan đón Tết ở Tổng Lãnh sự Quán Việt Nam có chị Vân Ánh chơi đàn này rất hay. Tại triển lãm văn hóa nhân dịp hội nghị “Meet Vietnam” ở San Francisco vào tháng 11 năm ngoái cũng có đàn này. Du khách đến Việt Nam thấy đàn t’rưng nhỏ, bỏ gọn trong hộp là món quà thường được bày trong các cửa hàng bán đồ kỉ niệm. Tôi đoán những nhạc cụ khác của Việt Nam thì lai hoặc cũng giống những nước khác, như đàn tranh giống đàn koto của Nhật; đàn nguyệt, tì bà, đàn nhị giống nhiều nhạc cụ Trung Hoa. Chỉ có đàn t’rưng là cá biệt.

Trong sinh hoạt với anh Đỗ Thông Minh, nữ nhạc sĩ Kumiko Oguri đã biểu diễn đàn t’rưng qua hai bản “Suối đàn t’rưng” và “Tiếng trống Tây Nguyên”. Theo nhận xét riêng thì chưa bằng chị Vân Ánh mà tôi đã có nhiều dịp nghe và xem chị biểu diễn quanh vùng Vịnh San Francisco. Hôm nay cũng có nam nhạc sĩ Wada Shogo chơi đàn nguyệt bản “Lòng mẹ” làm thổn thức khách dự. Quý thay là sự đam mê văn hóa Việt của những nghệ sĩ Nhật.

Chương trình còn có Trần Lãng Minh & Nga Mi hát quan họ Bắc Ninh, hát “Đôi mắt người Sơn Tây” của Phạm Đình Chương giao duyên cùng thơ “Đôi bờ” của Quang Dũng. Anh chị cũng đã hát “Tình ca”, “Tình hoài hương” của Phạm Duy:

Tiếng nước tôi

bốn ngàn năm

ròng rã buồn vui

khóc cười theo

mệnh nước nổi trôi…

Đồng Thảo, hiền thê của luật sư Nguyễn Ngọc Bích, đến và hát “Diễm xưa” của Trịnh Công Sơn qua hai lời Nhật-Việt, “Đêm nhớ về Sài Gòn” của Trầm Tử Thiêng, và cùng Duy Tuấn ca vang “Lời gọi chân mây” của Lê Uyên Phương. Chị Phương Tú hát tiếng Nhật cùng anh Bá Hỷ đệm ghi-ta và màn biểu diễn của geisha là những nét lạ.

Chương trình kết thúc bằng một dân ca rất phổ thông của người Nhật, bài “Sakura, Sakura” giao duyên giữa đàn nguyệt và đàn t’rưng. Tiếng nhạc gợi nhớ cho tôi điệu buồn của nhạc khúc qua tiếng đàn koto khi vào thăm nghĩa trang samurai ở Tokyo cách đây hơn phần tư thế kỉ. Dịp đó cho tôi cơ hội được nghe tiếng đàn truyền thống ngay trên đất Phù Tang và sau được thưởng thức tiếng koto hòa tấu cùng giàn nhạc giao hưởng. Tuyệt vời với “Sakura, Sakura”.

Lần trước gặp anh Đỗ Thông Minh vào đầu thập niên 1980, khi tôi còn là sinh viên Đại học Berkeley và cùng cộng đồng xuống đường biểu tình ở San Francisco kêu gọi nhân quyền cho Việt Nam. Lúc đó anh là người của Mặt trận Quốc gia Thống nhất Giải phóng Việt Nam của Tướng Hoàng Cơ Minh và phụ trách tờ báo Kháng Chiến, sau khi tổ chức Người Việt Tự do ở Nhật giải thể để gia nhập Mặt trận. Chỉ vài năm tham gia rồi anh rút lui, cùng lúc Mặt trận bể ra, từ đó anh nghiêng về sinh hoạt văn hóa, giáo dục.

Ba mươi năm sau. Gặp lại anh không còn nghe chuyện kháng chiến mà là chuyện văn hóa, ngôn ngữ để làm đẹp và hi vọng chuyển hóa người Việt, đất Việt. Anh đem theo một số sách để bán, từ sách về ngôn ngữ như quyển Vui học Việt-Hán-Nôm đến chính trị là quyển Con đường dân chủ. Riêng tôi vẫn chờ đợi được đọc những hư thực mà anh biết về phong trào kháng chiến thời đầu thập niên 1980 mà sau đó đã làm nhiều người mất mạng ở Đông Dương, trong đó có anh Ngô Chí Dũng cũng là sinh viên du học Nhật.

© Buivanphu 03.2010

Chế độ hộ tịch tại Trung Quốc không tạo điều kiện cho lao động nhập cư có cơ hội hòa nhập vào cuộc sống chốn thành thị nơi họ làm việc, và đặc biệt gây khó khăn cho con em những người nhập cư trong lĩnh vực giáo dục và bảo hiểm y tế, xã hội. Bài xã luận yêu cầu một lịch trình rõ ràng tiến tới bãi bỏ chế độ hộ khẩu trên phạm vi toàn quốc để thế hệ trẻ “được hưởng những quyền lợi thiêng liêng được ghi trong Hiến pháp là Tự do, Dân chủ và Bình đẳng”.

Theo RFI, bài xã luận của 13 tờ báo đã bị rút khỏi các mạng điện tử, song tờ Nam Phương Nông Thôn (Trung Quốc) cũng khẳng định đây là một bước ngoặt trong lịch sử báo chí chế độ cộng sản Trung Quốc.

Đây không phải là lần đầu tiên tàu của ngư dân đảo Lý Sơn bị “tàu lạ” tấn công. Báo Tuổi Trẻ và Thanh Niên dè dặt cho biết hiện tỉnh Quảng Ngãi đã chỉ đạo Bộ chỉ huy bộ đội biên phòng tỉnh tìm hiểu rõ thông tin và điều tra về vụ việc này.

Trao đổi với VnExpress, các ngư dân bị nạn thuật lại những phút hoảng loạn khi tàu bị đâm chìm.