Phong cách vứt rác của dân Hà Nội ta là độc nhất vô nhị. Nó ăn sâu thành kỷ niệm khó quên của khách du lịch quốc tế rồi đấy nhé.

Cô hàng xóm "Hà Nội gốc", cháu gái chủ bút một tờ báo khai sáng văn minh đô thị đầu thế kỷ 20, là người rất sạch sẽ. Trong nhà như lau như ly. Nhặt cọng rau, mẩu giấy là vo gọn quăng ngay ra cửa. Quét hiên chuyên hất rác sang hai bên hàng xóm.

Tất nhiên nhà nào cũng có thùng rác, nộp tiền rác, nhưng cả dãy phố ai cũng tiện tay là văng rác ra đường... Nếu ngồi ăn bún giả cầy ở phố Cầu Đất (hay ăn gì, ở bất cứ phố nào) bạn đều thấy khách ăn vứt giấy, nhả xương, nhè rau... ngập nền nhà, vỉa hè. Chủ quán hắt thức ăn thừa xuống cống trước khi rửa bát vào một cái xô và cũng đổ luôn nó xuống cống khi hết hàng.

Nhiều hàng có thùng rác ngay dưới chân bàn nhưng rác toàn nằm ngoài thùng rác, y như ở các chợ và công viên, quảng trường! Tôi uống nước mua bao thuốc lá, bóc vỏ giấy bạc vê để trên bàn (ý nhờ chủ quán vứt hộ vào đâu đó). Chủ quán bèn vơ thêm vài thứ bẩn trên sàn lẳng ra đống rác chéo cửa. Cứ như là mắng tôi không biết ném rác đúng chỗ!

Đi xe máy tự nhiên thấy đùm lá bánh gói bánh giò văng trước đầu xe. Té ra em bé được bố đèo đi học vừa ăn sáng xong! Ba của bé thì thản nhiên khạc đờm và quăng mẩu tàn thuốc vào dòng người-xe nêm hai bên tả hữu.

Tất cả cống rãnh, bờ tường, hè phố đều là "địa bàn xả rác". Gốc cây nào cũng nghiễm nhiên là "điểm tập kết" rác. Với dân ta hình như không có khái niệm thùng rác mà chỉ có khái niệm đống rác, bãi rác.

Thời Tú Xương, đô thị mới nổi cộm vấn đề "đi xia" (phóng uế) bậy chứ chưa thấy kêu về rác ("Ngớ ngẩn đi xia may vớ được / Phen này ắt hẳn kiếm ăn to" - nghĩa là đã có phạt nặng!). Trong các thư tịch Hán Nôm và quốc ngữ về Thăng Long ngàn năm qua cũng không thấy "cụ" nào ghi chép hay nhắc nhở về rác và xả rác (ngoài câu tục ngữ căn dặn vệ sinh: "Nhà sạch thì mát/bát sạch ngon cơm!").

Tất nhiên rác thời nay là chuyện lớn của kinh tế, của đô thị hoá nhưng ý em muốn nói xả rác bừa bãi nơi công cộng là một thói quen tệ hại của dân Kẻ Chợ nói riêng và dân "thànhthị.vn" nói chung. Bác có thấy hình ảnh của bất kỳ đợt vận động Xanh-Sạch-Đẹp hay chiến dịch Khu phố văn hoá nào cũng là cảnh nam phụ lão ấu quét rác nơi công cộng, thu gom những thứ chính họ xả ra hôm trước. Dọn dẹp để chụp ảnh quay phim đưa lên báo đài, rồi mai tất cả chính họ lại tiếp tục xả rác như hôm qua, ở chính những chỗ họ vừa quét dọn. Thế mới tài! Thói xả rác bậy này cũng tập nhiễm vào sản xuất kinh doanh nên chả có gì lạ khi rác công nghiệp, rác y tế bị xả bậy, vứt bừa vào môi trường!

Thế bác có biết nhổ nước miếng liên tục, bừa bãi là một thói quen của dân Bắc Kinh nói riêng và dân Trung Quốc nói chung không? Âậy đấy! Chính vì thế mà để chuẩn bị Olympic Beijing, song song với việc xây sân vận động "Tổ chim" hoành tráng, họ đã có cả một phong trào tuyên truyền mạnh và phạt nặng việc nhổ bậy. Hành vi nhổ bậy bị lên án như là một "quốc sỉ" cần phải tận diệt để chào đón bạn bè năm châu! Và hình như họ đã thành công.

Sao trong các hoạt động kỉ niệm ngàn năm Thăng Long đang đếm lùi từng ngày không có một chương trình hành động thiết thực kiểu như: "Hà Nội ngàn tuổi không rác!" hoặc "Người Tràng An - Hoa nhài - Không xả rác!".

Ý rất hay, Hà Nội nên đi đầu, làm gương tận diệt cái bệnh kinh niên, truyền thống này. Em có một giấc mơ: Một sáng đẹp trời thức dậy ra đường, đi bộ thể dục 300m trên vỉa hè mà không thấy một bãi rác, đống rác nào. Em mơ thấy các cháu bé ném rác vào thùng rác công cộng hình con chim cánh cụt đang há miệng với hàng chữ đáng yêu "Xin cho tôi rác!".

Các bô lão, các quý bà, quý ông, quý cô và quý cậu... đều không xả rác... Mọi gốc cây đều sạch bong. Thủ đô ta vào cái ngày đáng ước mơ ấy sẽ là viên ngọc sáng trong câu lạc bộ các thủ đô ngàn tuổi.

Rõ viển vông. Mấy chục cái kịch bản đại lễ sang năm chả có cái nào đả động tới thói xả rác cả. Sau một ngàn niên, người Kẻ Chợ vẫn xả rác như thường.

Xin cáo lỗi cùng quý vị!