Cái làng thế giới này cô đơn và tý hon, không đáng gọi là một hạt cát trong vũ trụ vô cùng. Trái đất mình giờ trở nên dễ thương tổn như một trái cam. Mà kẻ duy nhất làm nó tổn thương được chính là con người. Con người có thể bóp nát quả cam - con người có thể làm nổ tung trái đất và tự huỷ diệt!
Xét theo các kỳ vọng về những ràng buộc có tính pháp lý thì hội nghị môi trường - khí hậu COP15 đã hoàn toàn sụp đổ. Chẳng nước giàu hay hay mới nổi nào bị buộc phải giảm khí thải (giảm bao nhiêu, giảm như thế nào?). Các nước nghèo (thải khí CO2 ít nhất) đòi được đền bù bằng tiền nhưng chẳng nước nào chịu đền cho họ cả (đền cho ai, đền bao nhiêu, đền như thế nào?).
Mâu thuẫn phát triển và môi trường trở thành một mâu thuẫn căng thẳng nhất trong “làng ta”. Biểu tình, bạo động và đàn áp đã xảy ra trên đường phố bên ngoài hội nghị. Nhưng xét về mặt đạo đức thì COP15 là thành công bước đầu. Tất cả các nguyên thủ đã phải có mặt, tất cả đã phải công nhận con người có thể bóp nát trái đất như bóp quả cam. Phát triển kinh tế bất chấp vấn đề môi trường là tự huỷ diệt, là tội ác, là sự bất bình đẳng lớn nhất thời đại!
Môi trường đã thành vấn đề đạo đức. Đạo đức của một quốc gia và của mỗi người. Trong mọi ngõ xóm của làng thế giới đang diễn ra các xung đột môi trường. Các quốc gia tồn tại theo đường biên giới, nhưng không khí và nước, động đất và sóng thần, mây, ánh sáng và gió, khí CO2 và oxy, các loài côn trùng và virus, cá, chim và thú… không tuân theo các đường biên đó. Đập thuỷ điện và ô nhiễm nước trên thượng lưu Mê Kông (để phát triển chống đói nghèo) làm hạ lưu cách 3.000km (cũng đang chống đói nghèo) khốn khổ. Rừng ở Brazil, Indonesia và Lào bị phá thì… các nước xung quanh lâm nguy.
Nước nghèo trách dân nước giàu tiêu thụ năng lượng quá nhiều, thải khí gấp hàng chục lần dân nước họ. Nước giàu lại trách nước nghèo vì nạn phá rừng, làm mất rừng lọc bầu khí quyển! Green-Xanh nay đồng nghĩa với Clean-Sạch. Chúng trở thành hai tính từ quan trọng nhất trên mọi lĩnh vực. Nghèo mà sạch hay giàu mà bẩn đây?
Các nền kinh tế khổng lồ mới nổi không chịu tự ràng buộc về môi trường khí hậu vì họ cho rằng chống đói nghèo quan trọng hơn xanh-sạch và thải bẩn nhiều nhất hiện nay là ‘bọn nhà giàu chứ đâu phải chúng tôi!”. Quy chế mua hạn ngạch khí thải còn lâu mới có hiệu quả kinh tế và môi trường. Vậy thì chỉ có Khoa học Công nghệ xanh-sạch có vẻ sẽ là vị cứu tinh của làng ta? Đúng một nửa.
Các dạng năng lượng thay thế như gió, nắng, thuỷ triều, địa nhiệt…, các công nghệ tiết kiệm năng lượng và sử dụng năng lượng sạch đang được cải tiến và khuyếch trương ứng dụng. Song chính các dự báo khoa học cũng e rằng tới lúc khoa học công nghệ đủ sức cứu trái đất thì đã quá muộn!
Tận thế là không tránh khỏi ư? Chính trị, kinh tế, khoa học - ba “ông lớn” này đã thống nhất về nhận thức nhưng còn rất lúng túng trong việc giải quyết cụ thể. Vì vậy vai trò cứu tinh của trái đất ngay lúc này được đặt ngay lên vai mỗi công dân trái đất. Lên vai chị và tôi, lên vai người nghèo ở Châu Phi và người giàu ở Âu Mỹ, trung lưu ở Nga và Trung Hoa…
Nếu mỗi người ở bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào cũng coi việc bảo vệ môi trường là chuẩn đạo đức mới. Đối xử với môi trường như đối xử với cha mẹ, anh chị em, đồng đội, đồng chí của mình thì mới có hy vọng. Đạo đức ấy chỉ gồm hai thói quen: Vệ sinh và tiết kiệm. Vệ sinh là không làm bẩn môi trường từ trong nhà ra đường phố, ra toàn quốc.
Mỗi người phải cảm thấy xấu hổ, thấy lương tâm cắn rứt khi ném một bịch rác làm bẩn nhà mình, phố mình, tỉnh mình, nước mình. Mỗi người phải thấy xấu hổ, bị lương tâm cắn rứt khi ra ngoài không tắt đèn, khi xe mình nẹt bô xì khói ngoài đường! Vệ sinh môi trường và tiết kiệm năng lượng muôn năm! Nhưng đến đời kiếp nào dân ta mới biết xấu hổ, thấy bị cắn rứt như bà chị yêu cầu? Giáo dục, giáo dục và giáo dục!
Ngài bộ trưởng môi trường của chúng mình kêu “cô đơn” cũng phải.